Psoriasis

Wat is psoriasis? Verschillende vormen van psoriasis Wat te doen bij psoriasis? Lokale behandelingen Lichttherapie/Zonlicht UVB-lampen UVB-lasers Lasers

Koolteer Diverse andere middelen Lokale corticosteroïden Lokale retinoïden Salicylzuur Systemische behandelingen Combinatietherapie Aanschaffen van huidverzorgingsproducten bij psoriasis

 

Wat is psoriasis?

Ik weet nog dat ik toen ik een jaar of 13 was advertenties in bladen las met koppen als “Lijd jij ook zo verschrikkelijk onder psoriasis?” Ik leed op dat moment aan hardnekkige acne en zwaar eczeem en dat was vreselijk, maar ik had geen idee wat er zo afgrijselijk was aan psoriasis. Kort daarna vertelde een vriendinnetje me dat ze psoriasis had. Hoewel ze er geen last van had in haar gezicht, zat het vrijwel op haar gehele lichaam, dat ze daarom altijd goed bedekte met kleding. Ze liet het me zien en ik begreep het meteen. Ze ging van arts naar arts op zoek naar een behandeling en bracht zo veel mogelijk tijd in de zon door, maar ze leed vreselijk onder het ongemak en haar gêne. Wat echt hartverscheurend was, is dat er in die tijd alleen heel weinig en relatief niet echt effectieve mogelijkheden bestonden om psoriasis te behandelen. Er zijn ondertussen enorme medische doorbraken geboekt en er is hoop voor mensen met deze hardnekkige huidkwaal.

Psoriasis is een chronisch terugkerende huidziekte die te herkennen is aan de aanwezigheid van verdikte, schilferige huiddelen en papellen (kleine, massieve en vaak ontstoken knobbeltjes waar, in tegenstelling tot puistjes, geen pus of talg in zit). Die bobbeltjes steken over het algemeen iets boven het huidoppervlak uit, zien er heel anders uit dan de normale huid en zijn vaak rood of roodbruin van kleur. Ze zijn over het algemeen bedekt met een laagje wit/zilverachtige  schilfers die aan de cysteachtige zwelling kleven en kunnen gaan bloeden of lekken als de schilfers  eraf geschraapt worden. Bij sommigen blijft het beperkt tot een paar vlekjes langs de haarlijn of naast de neus, maar bij anderen kan de aandoening over het hele lichaam voorkomen. Vaak zijn ellebogen, knieën, hoofdhuid en borst aangetast. Voor de meeste mensen is het een onaangename kwaal maar niet écht een gezondheidsprobleem, hoewel in de meeste gevallen wel medische hulp wordt gezocht.¹

Niemand weet precies waardoor psoriasis wordt veroorzaakt, hoewel recente studies wel doen vermoeden dat het een probleem te maken heeft met een storing in het immuunsysteem. Onderzoek heeft aangetoond dat psoriasis ontstaat door de activering van T-cellen (een soort witte bloedcel). Die cellen tasten het immuunsysteem aan waardoor er cytokinen vrijkomen (chemische boodschappers die de aanmaak van zowel gezonde als kwalijke stoffen stimuleren). Bij psoriasispatiënten is het zo dat die cytokinen verkeerde boodschappen doorgeven, waardoor de huidcellen zich sneller gaan reproduceren en eerder volgroeid zijn. Dat leidt tot zichtbare beschadigingen en schilfers. Een gezonde huidcel is in 28 tot 45 dagen volgroeid, terwijl een psoriatische huidcel dat al in 3 tot 6 dagen is. Zowel mannen als vrouwen kunnen op elke leeftijd psoriasis krijgen, maar meestal ontstaat het bij twintigers en dertigers Echter ook op latere leeftijd kan men last krijgen van rode, gezwollen, schilferige bultjes. Het vermoeden bestaat ook dat psoriasis genetisch bepaald is; een derde van de patiënten heeft familieleden die ook last hebben van deze huidaandoening.²

Verschillende vormen van psoriasis.

Psoriasis komt in verscheidene vormen voor; plaque psoriasis (psoriasis vulgaris) komt het meester voor. Hierbij ontstaan er kleine, vaak ontstoken bultjes die op puistjes lijken, maar die geen pus of talg bevatten. Andere vormen zijn psoriasis guttata (druppelpsoriasis), te herkennen aan kleine ronde vlekjes over het gehele lichaam; pustuleuze psoriasis, gepaard gaande met blaasjes die lekken en ernstig schilferen; en erythrodermische psoriasis, gekenmerkt door hevig vervellen en ernstige ontstekingen van de huid. Psoriasis kan variëren van mild tot matig tot ernstig tot dusdanig ernstig dat normaal functioneren niet meer mogelijk is.

Psoriasis is jammer genoeg nog steeds ongeneeslijk, maar er zijn verschillende behandelingen (zowel lokale als systemische), die de verschijnselen van psoriasis voor langere tijd kunnen doen verdwijnen. Experimenteren is essentieel om de behandeling te vinden die het beste voor je werkt, maar doe dat wel altijd onder begeleiding van een arts.

Wat te doen bij psoriasis?

Als je op zoek gaat naar een therapie om psoriasis te behandelen, is het over het algemeen het beste om te beginnen met één die zo min mogelijk bijwerkingen heeft, zoals het lokaal aanbrengen van cortisonen (in de vorm van cortisone-crèmes): lokale vitamine D-preparaten, retinoïden, salicylzuur, koolteercrèmes, lotions, reinigers of shampoo, voorgeschreven lokale medicijnen en voorzichtige blootstelling aan zonlicht. Als dat allemaal niet werkt kun je overstappen op zwaardere behandelingen met orale medicijnen. Een succesvolle behandeling bestaat vaak uit een combinatie van meerdere middelen.

Lokale behandelingen

Lichttherapie/Zonlicht

Dit klinkt misschien strijdig met mijn gebruikelijke waarschuwing wat betreft lang en onbeschermd zonnebaden, maar gedoseerde blootstelling aan de zon (ook wel klimatotherapie genoemd) kan de verschijnselen van psoriasis aanzienlijk verbeteren of ze zelfs doen verdwijnen. Er bestaat onderzoek dat aantoont dat 60% van de mensen die dit als behandelmethode gebruikt gedurende een langere periode minder last heeft van de kwaal. ³

Ultraviolet (UV) zonlicht onderdrukt de immuunreactie van de huid waardoor ontstekingen worden verminderd met als gevolg dat de overproductie van huidcellen die schilfers veroorzaken, wordt vertraagd. Dagelijks kort zonnebaden zonder te verbranden, zorgt bij veel mensen met psoriasis voor verbetering van de klachten of doet ze zelfs verdwijnen. Vandaar dat zonlichtbehandeling een goede optie is om mee te beginnen.⁴  Deze eenvoudige, goedkope behandeling heeft natuurlijk wel grote nadelen, zoals snellere huidveroudering, een grotere kans op huidkanker en een verstoorde reactie van het immuunsysteem. Gezien de vele, nieuwe  mogelijkheden om psoriasis te behandelen waarbij de zon niet nodig is, wordt deze behandelvorm niet meer zo veelvuldig aangeraden als vroeger.⁵

UVB-lampen

Als er geen echt zonlicht beschikbaar is, kun je onder medisch toezicht smal-spectrum ultraviolet B (UVB) lampen gebruiken. UVB-licht wordt ook ingezet als lokaal behandelen niet werkt, of in combinatie met een lokale behandeling. De korte termijn risico’s bij gecontroleerde blootstelling aan smal-spectrum UVB om psoriasis te behandelen, zijn minimaal. Studies gedaan over een langere periode en met grotere aantallen patiënten die met UVB-licht zijn behandeld, tonen geen toegenomen risico op huidkanker en het lijkt dan ook dat deze behandeling veiliger is dan zonlicht. ⁶

Smal-spectrum UVB-lampen lijken veiliger omdat ze geen UVA-licht uitstralen en het spectrum van UVB-impact beperkt houden. Zonlicht straalt zowel ultraviolet A (UVA) als UVB-licht uit en men veronderstelt dat UVA veel gevaarlijker is dan UVB. Uit veel onderzoek blijkt dat UVA de belangrijkste oorzaak van huidkanker en huidveroudering is. ⁷ Smal-spectrum UVB-behandelingen worden beschouwd als de meest doeltreffende, meest kosteneffectieve en minst risicovolle therapie bij matige tot ernstige psoriasis. Deze therapie werkt voor ongeveer tweederde van de psoriasispatiënten. ⁸

Het is belangrijk er op te wijzen dat zonnebanken in salons of schoonheidscentra vaak zijn voorzien van UVA-lampen die een minimale UVB-straling hebben. Ze worden jammer genoeg heel veel gebruikt door psoriasispatiënten, maar zijn nauwelijks effectief. ⁹

UVB-lasers

Een relatief nieuwe behandelmethode bij psoriasis is het gebruik van lasers die smal-spectrum UVB-licht uitstralen. Deze kunnen de beschadigde huid sneller genezen dan direct zonlicht of UVB-lampen. 70% van iedereen die ermee behandeld wordt, is na 10 behandelingen bijna geheel klachtenvrij. ¹⁰

Deze lasers werken op een manier die vergelijkbaar is met gecontroleerde UVB-lichttherapie (zie hierboven) in die zin dat een zichtbaar licht op de beschadigde huid wordt gericht. Men neemt aan dat het licht het afsterven van T-cellen in gang zet, waardoor ze het immuunsysteem niet meer aanzetten tot snelle celvorming. De meest bekende laser bij de behandeling van psoriasis is de Excimer 308 nm (nanometer). Die straalt één lichtstraal uit en kan, in tegenstelling tot UVB-behandeling, specifiek worden gericht op huidbeschadigingen die zijn veroorzaakt door psoriasis, waardoor het omliggende, gezonde huidweefsel vrij van straling blijft. Hierdoor kan een sterkte worden gebruikt die zes keer krachtiger is dan via UVB-straling. Het resultaat is een snellere verbetering van de conditie van de huid met minder behandelingen; gemiddeld 4 tot 10 via laser en 25 tot 30 via UVB-behandeling. ¹¹

Lasers

Ook andere typen lasers, waaronder de ablatieve laser (waarbij er gaatjes in de huid worden gemaakt) zoals de CO2-laser en de Erbium:YAG-lasers worden gebruikt om psoriasis te behandelen, overigens met wisselend succes. De pulsed dye-laser (een vaatlaser) heeft een succesvolle behandelgeschiedenis waarbij 585 nm golflengte wordt gebruikt. Het licht dat door het apparaat wordt uitgezonden, wordt op de bloedvaten van de beschadigde huid gericht. Het resultaat is meestal een zichtbare vermindering van beschadigingen, hoewel het resultaat niet voor iedereen en overal hetzelfde is. Met andere woorden: het kan voorkomen dat je geweldig resultaat behaalt op je arm of elleboog, maar veel minder in je gezicht. Dit wordt toegeschreven aan het verschil in het onderliggende bloedpatroon dat van invloed is op elke beschadiging. Over het algemeen reageren grotere en rodere plekken minder goed dan lichtere.¹² Toch wordt de Excimerlaser nog steeds gezien als de beste behandelingswijze bij psoriasis.¹³

Koolteer

De behandeling van psoriasis met koolteer is een heel oude methode. Het is een lokale medicatie die zowel bij de drogist als op voorschrift van een arts verkrijgbaar is. Het verschil zit in de concentratie en hoeveelheid koolteer, variërend van 1 tot 5% in crèmes en zalf. Koolteer schakelt de stoffen in de huid uit die aanzetten tot versnelde celgroei, waardoor de psoriasisverschijnselen minder worden. Koolteer kan worden gecombineerd met andere medicatie (zoals lokale steroïden) of zonlicht (UV). Koolteer kan je huid echter wel gevoeliger maken voor UV-licht en je moet heel voorzichtig zijn als je koolteer met UV-therapie (of zonlicht) combineert. Je loopt extra risico op ernstige verbranding of schade aan de huid. Daarnaast kan het irritatie veroorzaken, vlekken op je kleren achterlaten en het stinkt.¹⁴ Vanwege deze onaangenaamheden houden veel psoriasispatiënten een koolteerbehandeling niet lang vol.  Door het ontstaan van nieuwe, effectievere behandelingen, met name met vitamine D-analogen, wordt koolteer tegenwoordig minder vaak voorgeschreven dan vroeger.¹⁵

Diverse andere middelen

Anthraline (ook wel ditranol genoemd) lijkt op koolteer en is een middel voor lokaal gebruik dat al decennia wordt voorgeschreven als psoriasisbehandeling. De beste resultaten worden behaald bij gevallen van milde tot matige psoriasis. Hoewel niet duidelijk is wat anthraline precies met de huid doet, lijkt het een overmatige celgroei te remmen en kan het dus heel effectief zijn. Het wordt vaak gebruikt in combinatie met andere behandelingen. Het heeft maar weinig ernstige bijwerkingen, maar kan wel extreem irriteren of branden op de gezonde huid rond de plaatsen met psoriasis. Anthraline laat ook vlekken achter op alles waarmee het in contact komt. Het wordt in vele concentraties voorgeschreven, maar de meest effectieve variant is een harde pasta die erg moeilijk is aan te brengen; je moet er erg veel geduld voor opbrengen. Je mag deze pasta bovendien niet op ontstoken plekken aanbrengen en niet op het gezicht gebruiken. Er zijn verschillende manieren om het te gebruiken, maar de vervelende bijwerkingen en de tijdrovende manier van applicatie maakt dat dit product niet populair is. ¹⁶

Vitamine D-Analogen

Een hele reeks studies heeft een opzienbarende verbetering van psoriasisverschijnselen aangetoond na lokale behandeling met calcipotriene of calcipotriol (merknaam Daivonex), een vitamine D3-derivaat, alleen of in combinatie met andere therapieën.¹⁷ Calcipotriol is overigens niet dezelfde stof als de vitamine D die je in commerciële vitaminesupplementen of toegevoegd aan melk of ontbijtgranen vindt.

Calcipotriol remt niet alleen de celwoekering en de snelheid van de celdeling bij psoriasispatiënten, maar het werkt ook ontstekingsremmend. De werking van calcipotriolzalf (tweemaal daags 50 microgram) is bij volwassenen met milde tot matige psoriasis gelijk of beter gebleken dan andere middelen. Calcipotriol wordt volgens onderzoek over het algemeen goed getolereerd door volwassen patiënten; de belangrijkste bijwerking is irritatie. Calcipotriol is ook effectief gebleken in combinatie met andere lokale behandelingen, lichttherapie of systemische antipsoriatische behandelingen, waardoor dosering en/of behandelduur van sommige behandelingen konden worden verkleind en bijwerkingen en risico’s  werden verminderd. Een recent onderzoek met 972 psoriasispatiënten heeft aangetoond dat calcipotriol in combinatie met betamethasondipropionaat (een corticosteroïde) na twaalf weken gebruik effectiever bleek te zijn dan behandeling met calcipotriol alleen. Al met al is Daivonex (calcipotriol) zalf waardevol als eerste- of tweedelijnstherapie, alleen of in combinatie met andere antipsoriatische middelen bij ernstige psoriasis. Andere vormen van vitamine D-crèmes zijn calcitriol en tacalcitol. ¹⁸

Lokale corticosteroïden

Al jaren wordt bij de behandeling van psoriasis als eerste overgegaan tot het gebruik van cortisone-crèmes, Deze zijn verkrijgbaar in heel veel verschillende texturen (van zalf tot gel) en concentraties. Cortisonen verminderen ontstekingen, jeuk en mogelijk celwoekering. Ze worden vaak met goed resultaat in combinatie met andere behandelingen gebruikt. Hoe sterker echter de corticosteroïde, des te groter de kans op ernstige bijwerkingen, waaronder een branderig gevoel, irritatie, uitdroging, acne, dunner worden van de huid, uitgezette bloedvaten en verlies van huidskleur. Minder sterke lokaal aangebrachte cortisonen worden vaak gebruikt bij milde tot matige psoriasis, terwijl de sterkere varianten alleen worden aangewend bij ernstige psoriasis. Een effectieve behandeling is een sterke cortisone-crème zoals halobetasol (Ultravate), die je dagelijks gebruikt tot de psoriasisplaque egaal is geworden, waarna je hem alleen nog in het weekend hoeft te gebruiken. Of zoals mometason (merknaam Elocon), die even effectief of zelfs effectiever is dan andere corticosteroïden, maar die minder risico op ernstige bijwerkingen geeft. Deze sterke medicatie geeft een klein risico op hormonale problemen tot een tijdje nadat je ermee bent gestopt. Hoe meer huid je met corticosteroïden behandelt, hoe groter het risico, vooral wanneer dat deel van de huid bedekt is met dikke stof of met verband. In de meeste gevallen ontwikkelt zich bovendien na verloop van tijd immuniteit voor het middel. ¹⁹

Lokale retinoïden

Tazorac (werkzame stof: tazaroteen) heeft een bewezen positief effect op plaque psoriasis, met name in combinatie met andere behandelingen.²⁰ De werking is vergelijkbaar met die van sterke lokale steroïden, maar een voordeel is dat het langer doorwerkt en geen nadelige bijwerkingen heeft of schade op de huid aanricht.²¹ Bovendien is de combinatie van tazaroteen met steroïden niet alleen effectiever, maar je huid wordt er ook niet zo dun van als wanneer je alleen steroïden gebruikt. 22) Je kunt tazaroteen ook innemen. Er is echter geen vergelijkend onderzoek gedaan naar oraal ten opzichte van lokaal gebruik. Zoals met alle retinoïden wordt afgeraden om tazaroteen tijdens de zwangerschap te gebruiken.

Salicylzuur

Salicylzuur (vaak ook beta hydroxy zuur genoemd) is zonder recept verkrijgbaar in concentraties van 1,8% tot 3%, maar een sterkte van 6% op doktersvoorschrift wordt vaak aangeraden bij de behandeling van psoriasis. Aangezien het een keratolyticum is (een exfoliërend product), kan het de schilferige huidlaag verweken en verwijderen. Het verwijderen van die opgehoopte huidlaagjes is belangrijk, omdat een lokaal aangebracht middel daardoor beter zijn werk kan doen. Omdat salicylzuur verwant is aan aspirine heeft het ontstekingremmende eigenschappen en kan het de roodheid die gepaard gaat met psoriasis, verminderen. Salicylzuur is in vele vormen verkrijgbaar en wordt vaak gecombineerd met andere lokale medicatie om de werkzaamheid te bevorderen. ²³

Systemische behandelingen

Methotrexaat: medicijnen tegen kanker spelen ook een rol in de behandeling van psoriasis en methotrexaat is er daar één van. Het is een medicijn dat het afweersysteem onderdrukt en de celgroei remt. Het is een bewezen en zeer effectieve systemische behandeling van ernstige psoriasis die sinds dertig jaar veelvuldig wordt ingezet. Methotrexaat (de werkzame stof) bindt zich aan een enzym dat van invloed is op de groei van huidcellen. De negatieve bijwerkingen op lange termijn zijn intussen bekend. De meest voorkomende zijn: een abnormale leverfunctie, misselijkheid en darmklachten. De meest gevreesde zijn: schade aan de lever en het onderdrukken van beenmergactiviteit. Leverproblemen als gevolg van methotrexaat zijn echter gerelateerd aan een hoge, cumulatieve dosering. Dat betekent dat het risico verkleind kan worden door verschillende therapievormen aan te wenden of methotrexaat met tussenpozen te gebruiken in plaats van gedurende een lange aaneengesloten periode. De meeste mensen tolereren een lage dosering methotrexaat relatief goed, maar het is uitermate belangrijk nauw contact te houden  met je arts en tijdens de behandeling goed in de gaten te houden of er negatieve bijwerkingen optreden. ²⁴ Het gebruik van Methotrexaat wordt afgeraden voor vrouwen die graag zwanger willen raken.

Ciclosporine (merknaam Neoral): is een sterk medicijn dat het immuunsysteem onderdrukt en dat oorspronkelijk werd gebruikt om de afstoting van getransplanteerde organen zoals lever, nieren en hart te voorkomen. Gebruik van  Ciclosporine bij huidziekten vermindert de ontsteking en remt de celgroei doordat het een immuno-suppressieve werking heeft (het onderdrukt de werking van T-lymfocyten, die het probleem waarschijnlijk veroorzaken). Het is in Amerika in 1997 goedgekeurd door de FDA, op voorwaarde dat het niet langer dan een jaar aaneengesloten wordt gebruikt. Onderzoek toont aan dat ciclosporine zeer effectief is en goed wordt verdragen bij kortstondige behandeling van psoriasis, ook op de nagels.²⁵ Het is echter een zeer zwaar medicijn. Mogelijke tijdelijke bijwerkingen van ciclosporine zijn hoofdpijn, tandvleesontsteking, gewrichtspijn, jicht, toename van lichaamshaar, bevingen, hoge bloeddruk, nierproblemen en vermoeidheid. Een serieuze waarschuwing komt van het National Toxicology Program’s Eighth Report on Carcinogens uit 1998, waarin staat dat ciclosporine ‘bekend is als carcinogeen.’ Al die factoren moeten zorgvuldig worden afgewogen, voordat wordt besloten of voor deze behandeling wordt gekozen. Ciclosporine wordt over het algemeen alleen voorgeschreven als niets anders helpt.

Acitretine ( merknaam Soriatane) en isotretinoïne ( merknaam Accutane): acitretine en isotretoïne lijken erg op elkaar, maar acitretine is in Amerika de enige retinoïde die door de FDA is goedgekeurd voor gebruik bij psoriasis. Isotretinoïne is door de FDA goedgekeurd als behandeling tegen acne. Hoe retinoïden precies werken bij de behandeling van psoriasis is niet geheel bekend, hoewel men vermoedt dat ze de overproductie van huidcellen blokkeren.

Deze retinoïden moeten niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap, omdat alle retinoïden ernstige afwijkingen bij de foetus kunnen veroorzaken, waaronder neurologische afwijkingen en afwijkingen aan het skelet. Het is uitermate belangrijk om minimaal één maand voorafgaand aan en gedurende de gehele behandeling een goed voorbehoedmiddel te gebruiken. Verscheidene afwijkingen aan de foetus komen voor indien een vrouw zwanger is of wordt terwijl ze acitretine of isotretoïne gebruikt, maar aangezien isotretoïne niet lang in het lichaam blijft nadat je met de behandeling bent gestopt, hoef je na gebruik niet lang te wachten voordat je zwanger mag worden. Bespreek met je arts hoe lang precies. Acitretine kan daarentegen wel tot drie jaar na behandeling in het lichaam blijven. Het is daarom uitermate belangrijk die gehele periode niet zwanger te worden. Als je graag een kind wilt, bespreek de voor- en nadelen van acitretine vergeleken met isotretoïne dan met je arts. ²⁶

Let op: vrouwen in de vruchtbare leeftijd wordt afgeraden tijdens en tot twee maanden na gebruik van acitretine alcohol te drinken. Alcohol kan dit medicijn omzetten in een stof die het lichaam nooit meer verlaat. Andere bijwerkingen van orale tretinoïnetherapie zijn onder andere een droge huid en lippen, mogelijke leverschade en depressie.

Etanercept (merknaam Enbrel): een interessante aanvulling op de behandelmethoden voor psoriasis is de werkzame stof etanercept, die wordt gebruikt bij reumatoïde artritis. Etanercept lijkt ook een veelbelovend middel als het als combinatietherapie bij psoriasis wordt gebruikt.²⁷ Een behandeling van zes maanden (waarin je één tot twee injecties per week krijgt) leidt over het algemeen tot een aanzienlijke afname van psoriasissymptomen.²⁸ Het middel wordt doorgaans goed getolereerd en de meest voorkomende bijwerking is roodheid, pijn, jeuk en zwelling op de plaats van de injectie, vooral gedurende de eerste maand.

5-fluorouracil (merknaam Efudix): werkzame stoffen die bij chemotherapie worden gebruikt, zoals 5-fluorouracil, zouden effectief kunnen zijn bij de behandeling van psoriasis op de nagels. Door psoriasis aangetaste nagels komt bij ongeveer de helft van de patiënten voor. Er is geen duidelijk effectieve therapie voor psoriasis van de nagel, hoewel een handjevol onderzoeken aantoont dat het aanbrengen van 5% 5-fluorouracil een goed resultaat kan geven.²⁹

Infliximab (merknaam Remicade): wordt gebruikt om de ziekte van Crohn en reumatoïde artritis te behandelen, maar ook bij bepaalde vormen van psoriasis. Het is een medicijn dat wordt geïnjecteerd en dat is samengesteld uit antilichamen van muizen en mensen. Over het algemeen is het positieve effect op huidbeschadigingen binnen twee weken zichtbaar, wat uitstekend genoemd kan worden. 30) (Negatieve bijwerkingen zijn onder andere irritatie daar waar de injectie heeft gevonden, koorts, pijn op de borst, rillingen, lage of juist hoge bloeddruk en kortademigheid. De meest ernstige bijwerkingen kunnen zijn: het terugkeren van tuberculose bij patiënten die die ziekte hebben gehad en de mogelijkheid dat zich lymfomen ontwikkelen. Aangezien een causaal verband niet is bewezen is verder epidemiologisch onderzoek noodzakelijk. 31) Vast staat dat deze medicatie de vervelende symptomen van psoriasis snel kan verlichten, maar de bijwerkingen moeten zorgvuldig met een arts worden besproken.

Alefacept (merknaam Amevive): Alefacept is een van de eerste, specifiek voor de behandeling van psoriasis ontworpen, biotechnologische medicijnen die in Amerika zijn goedgekeurd door de FDA. De Europese tegenhanger EMEA heeft dit middel niet goedgekeurd. Alefacept vermindert T-cel activering in de huid, waardoor de belangrijkste oorzaak van psoriasis onder controle wordt gehouden. Een arts dient het gedurende 12 weken eenmaal per week via een injectie toe. Hierna wordt de behandeling stopgezet om te kijken hoe de huid reageert. Als het resultaat positief is (wat betekent dat de symptomen minder worden) is verdere behandeling niet nodig tot de symptomen terugkeren, wat wel tot zeven maanden kan duren. Aangezien Alefacept het immuunsysteem in een lagere versnelling zet om de psoriasisverschijnselen te verminderen, zijn een verhoogde kans op infectie of andere ernstige problemen, waaronder een groter risico op kanker, mogelijke bijwerkingen. Daarom is het uitermate belangrijk dat je arts je tijdens de behandeling nauwlettend in de gaten houdt; een proces waarbij ook wekelijks een bloedonderzoek, meestal direct of kort na een injectie, hoort. Doel hiervan is zeker te weten dat de T-cellen en andere cellen die van invloed zijn op het immuunsysteem niet zo ernstig worden onderdrukt dat de gezondheid in het geding komt.³²

Combinatietherapie

PUVA: de meest voorgeschreven combinatietherapie bij psoriasis is PUVA. PUVA is een samenstelling van de afkortingen P van het medicijn psoralen en blootstelling aan ultraviolet licht A (UVA). Het wordt ook wel fotochemotherapie genoemd. Het medicijn psoralen, dat je oraal kunt innemen of lokaal op de huid kunt smeren, maakt de huid gevoeliger en ontvankelijker voor het UVA-licht (320 tot 340 nanometer). De combinatie onderdrukt de groei van abnormale huidcellen. Het goede nieuws is dat PUVA de psoriasisverschijnselen geheel kan elimineren of ze drastisch kan verminderen en terugval lang duurt. Het slechte nieuws is dat psoralen met UVA-licht fototoxisch en carcinogeen is. Van je psoriasis af komen kan wel heel belangrijk zijn, maar je huid onderwerpen aan een risico op voortijdige veroudering en kanker betekent misschien dat je van de tegen in de drup komt. PUVA-therapie brengt een verhoogd risico op schubvormige celcarcinomen met zich mee voor mensen met een lichte huid die meer dan 200 behandelingen krijgen (wat niet ongewoon is, aangezien psoriasis een chronische ziekte is). Ondanks internationale studies op grote schaal is er geen eenduidig bewijs of PUVA-therapie nou wel of niet het risico van kwaadaardige melanomen (de meest ernstige vorm van huidkanker) vergroot.³³ Gezien de risico’s moet een PUVA-therapie alleen overwogen worden in het geval van extreme psoriasis die een normaal leven onmogelijk maakt en pas nadat andere behandelvormen niets hebben opgeleverd. ³⁴ Hoewel de risico’s voor de huid aanzienlijk zijn, moet wel worden opgemerkt dat PUVA-behandeling vergeleken met UVB-lichttherapie bewezen (middels een willekeurig uitgevoerde onderzoek met 100 personen) meer psoriasissymptomen elimineert, bij een groter aantal patiënten en met minder behandelingen (16 PUVA-behandelingen tegen 25 UVB-behandelingen). Bovendien waren bij 35% van de met PUVA behandelde patiënten na een half jaar de positieve resultaten nog zichtbaar; en bij 12% van de met UVB behandelde patiënten.³⁵

Alle bovenstaande behandelingen, zowel lokaal als oraal, worden voor het beste resultaat vaak gecombineerd voorgeschreven. Vaak worden verschillende combinaties afwisselend aangewend om de nadelige bijwerkingen van elke behandelvorm tot een minimum te beperken. Of een behandeling al dan niet effectief voor je zal zijn, alleen of in combinatie, vergt geduld en een nauwgezette en constante evaluatie van hoe je huid en gezondheid ervoor staan. Voor goede resultaten is het, zoals bij elke chronische ziekte, belangrijk de therapie consequent te volgen en vooraf je een realistisch beeld te vormen van wat je wel en niet kunt verwachten. Het is ook van belang dat je je bewust bent van de gevolgen van de impact van de verschillende behandelingsmethodes. Zo kan langdurig gebruik van cortisone-crème je huid dunner maken, tot vorming van striae leiden en er immuniteit voor het medicijn opgebouwd worden, waardoor het uiteindelijk helemaal niet meer voor je werkt. In de zon gaan zonder goede bescherming (met name tegen UVA-straling) kan huidkanker veroorzaken. Van orale steroïden kun je als je er mee stopt, zware afkickverschijnselen krijgen, met ernstige aanvallen van psoriasis als gevolg. Accutane en Acitretine veroorzaken geboorteafwijkingen als een vrouw zwanger raakt terwijl ze ze gebruikt. Verscheidene systemische psoriasisbehandelingen kunnen leverproblemen, misselijkheid en ernstige huidirritatie veroorzaken. Elk middel heeft zijn voor- en nadelen, die goed moeten worden afgewogen en die met je arts moeten worden besproken.

Kijk voor meer informatie over de huidige behandelvormen op de website van de Amerikaanse National Psoriasis Foundation (NPF) op http://www.psoriasis.org/.

Het aanschaffen van huidverzorgingsproducten bij psoriasis

Het zal voor iemand met psoriasis duidelijk zijn dat gewone, ‘traditionele’ huidverzorgingsproducten je er niet van af kunnen helpen. Maar misschien vraag je je af of er tips zijn die je kunt volgen als je huidverzorgingsproducten aanschaft. Die zijn er inderdaad. Deze richtlijnen zijn echter niet specifiek voor psoriasispatiёnten bedoeld. Ze vallen onder de categorie algemene huidverzorging en kunnen zorgen dat je geen producten koopt die het probleem alleen maar verergeren. Alle basisregels voor huidverzorging zijn belangrijk voor mensen met en zonder psoriasis.

Gebruik alleen producten zonder geurstoffen en onnodig irriterende ingrediënten.

Je moet je huid mild reinigen, tegen de zon beschermen (in overleg met je arts) en een dag-/nachtcrѐme gebruiken met veel antioxidanten en ontstekingsremmende ingrediënten, waardoor de door psoriasis beschadigde huid er niet erger uit gaat zien of slechter aan gaat voelen maar juist beter gaat reageren op een lokale en/of systemische behandeling.

Gebruik alleen huidvriendelijke producten die bij je huidtype passen: vet, droog, of gecombineerd.

Vermijd scrubs op delen van de huid met psoriasis. Scrubs kunnen veel te schurend werken en de huid iriteren. Zoals boven beschreven, is salicylzuur (BHA) een optie om sommige psoriasisverschijnselen (de schilferige huidlaag verweken en verwijderen) onder controle te houden. Het gebruik van producten met AHA (alpha hydroxy zuur) is ook een mogelijkheid, maar omdat die zuren niet in vet oplosbaar zijn, worden ze als minder effectief beschouwd.

Aangezien Paula’s Choice huidverzorgingsproducten vrij van geurstoffen en irriterende ingrediënten zijn, en rijk aan antioxidanten, durf ik ze met een goed gevoel aan te raden aan psoriasispatiënten.

Bronnen

¹ Bron: OTC Journal Newsletter, 15 oktober 2001, online op http://www.otcjournal.com/profiles/astr/20011015-1.html

² Bronnen: PCI Journal, deel 12, nummer 5, 2004; The Journal of Immunology Online, januari 2005, pagina’s 164-173; en Dermatology Online Journal, februari 2003, pagina 2.

³ Bron: Clinical Experimental Dermatology, juli 2004, pagina’s 413-414; Israel Medical Association Journal, februari 2003, pagina’s 87-88.

⁴ Bron: National Institutes of Health, Department of Health and Human Services, Questions and Answers about Psoriasis, januari 2002, online op http://www.niams.nih.gov/hi/topics/psoriasis/psoriafs.htm.

⁵ Bron: Toxicology and Applied Pharmacology, maart 2004, pagina’s 298-308.

⁶ Bron: Photodermatology, Photoimmunology, and Photomedicine, augustus 2003, pagina’s 164-168.

⁷ Bron: Skin Pharmacology and Applied Skin Physiology, september-oktober 2002, pagina’s 316-320.

⁸ Bron: www.psoriasis.org/treatment/psoriasis/uvb.php.

⁹ Bron: British Journal of Dermatology, november 2002, pagina’s 966-972.

¹⁰ Bronnen: British Journal of Dermatology, december 2003, pagina’s 1250-1258; Journal of Cosmetic Laser Therapy, juni 2003, pagina’s 101-106.

¹¹ Bronnen: Cosmetic Dermatology, september 2004, pagina’s 559-560; British Journal of Dermatology, december 2003, pagina’s 1250-1258; www.laserskinsurgery.com.

¹² Bron: Archives of Dermatology, deel 133, 1997, pagina’s 921-922.

¹³ Bron: Der Hautarzt, maart 2003, pagina’s 242-247.

¹⁴ Bron: www.niams.nih.gov/hi/topics/psoriasis/psoriafs.htm#5.

¹⁵ Bronnen: Journal of Dermatologic Treatment, januari 2004, pagina’s 14-22; International Journal of Dermatology, oktober 2003, pagina’s 834-838; Clinical and Experimental Dermatology, maart 2002, pagina’s 99-103; American Journal of Clinical Dermatology, februari 2001, pagina’s 95-120; The Skin Sourcebook, Alan S. Boyd, arts, 1998, pagina 263.

¹⁶ Bronnen: Skin Pharmacology and Applied Skin Physiology; januari-februari 2003 en november-december 2002, pagina’s 50-58; Experimental Dermatology, februari 2004, pagina’s 78-85; en British Journal of Dermatology, april 2003, pagina’s 779-783.

¹⁷ Bronnen: British Journal of Dermatology, juni 2004, pagina’s 1167-1173; American Journal of Clinical Dermatology, februari 2001, pagina’s 95–120.

¹⁸ Bronnen: Journal of Dermatologic Treatment, april 2004, pagina’s 98-103; Current Drug Targets—Inflammation and Allergy, juni 2004, pagina’s 199-204; Journal of the American Academy of Dermatology, maart 2004, pagina’s 416-430.

¹⁹ Bronnen: Journal of the American Academy of Dermatology, november 2004, pagina’s 811-813; American Journal of Clinical Dermatology, mei 2004, pagina’s 71-77; Journal of Dermatologic Treatment, januari 2003, pagina’s 8-13; http://my.webmd.com/content/article/1680.51881.

²⁰ Bronnen: International Journal of Dermatology, januari 2001, pagina’s 64–66; Cutis, januari 1999, pagina’s 41–48.

²¹ Bron: Expert Opinion on Pharmacotherapy, april 2003, pagina’s 2347-2354.

²² Bron: Skin Pharmacology and Physiology, mei-juni 2004, pagina’s 111-118.

bronnen: http://www.psoriasis.org); Archives of Dermatology, januari 2005, pagina’s 43-46; en Journal of Cutaneous Medicine Surgery, mei-juni 2002, pagina’s 12-16.

²⁴ Bronnen: Journal of Dermatology, oktober 2004, pagina’s 798-801; Journal of Cutaneous Medicine and Surgery, december 2004, pagina’s 1-2; British Journal of Dermatology, juli 2004, pagina’s 3-15; Annals of the Rheumatic Diseases, 4 november 2004; American Journal of Clinical Dermatology, januari-februari 2000, pagina’s 27–39.

²⁵ Bronnen: American Journal of Clinical Dermatology, 2001, deel 2, aflevering 1, pagina’s 41–47; Journal of Cutaneous Medicine and Surgery, deel, april 2004, pagina’s 122-125.

²⁶ Bronnen: Dermatologic Clinics, oktober 2004, pagina’s 467-47; Journal of the American Academy of Dermatology, maart 2004, pagina’s 416-430.

²⁷ Bronnen: American Journal of Clinical Dermatology, deel 6, aflevering 1, 2005, pagina’s 49-59; British Journal of Dermatology, januari 2002, pagina’s 118–121.

²⁸ Bron: PCI Journal, deel 12, nummer 5, 2004, pagina 24.

²⁹ Bronnen: Cutis, juli 1998, pagina’s 27–28; Clinical and Experimental Dermatology, deel 25, nummer 5, september 2000, pagina 357.

³⁰ Bronnen: International Journal of Immunopathology and Pharmacology, september-december 2004, pagina’s 373-380; Cosmetic Dermatology, november 2002, pagina 33; www.fda.gov/cder/foi/label/2002/inflcen062802LB.pdf.

³¹ Bron: Cosmetic  (bron: www.niams.nih.gov/hi/topics/psoriasis/psoriafs.htm#5; en PCI Journal, deel 12, nummer 5, 2004. Dermatology, september 2004, pagina’s 563-564.

³² Bron: www.niams.nih.gov/hi/topics/psoriasis/psoriafs.htm#5; en PCI Journal, deel 12, nummer 5, 2004.

³³ Bronnen: Cosmetic Dermatology, mei 2004, pagina 5; International Journal of Dermatology, augustus 2004, pagina’s 555-561.

³⁴ Bronnen: http://www.psoriasis.org; Cutis, november 2001, pagina’s 345–347; Biochemical Pharmacology, januari 2002, pagina’s 31–39.

³⁵ Bron: Cosmetic Dermatology, deel 17, nummer 5, mei 2004, pagina 4.